PHẦN
I: CHÂN DUNG HIỆP SĨ
Đạo Nhân Thi Quán
Nếu có dịp
đi qua xã Yên Phong, đến lối rẽ có nhiều cây Nhãn cổ thụ mọc um tùm, quý khách
sẽ bắt gặp một cái cổng gỗ sập sệ, bên trên có dòng chữ “Đạo Nhân Thi
Quán” được viết bằng sơn đen. Khách qua đường, dù là người khó tính đến mấy,
khi nhìn lên cũng phải gật gù mà tấm tắc khen rằng, cái tên ấy thật hay, thật đẹp
và có một vẻ gì đó hoài cổ. Có thể nhiều người còn vô tâm chưa biết, nhưng đây
chính là trang trại và cũng là nơi ở của vị cao nhân ẩn dật “Toạ Long” trứ
danh. Theo tiếng Hán Việt, “Toạ” là ngồi, còn “Long” có nghĩa là rồng, cũng là
tên riêng của chủ nhân vậy. Hiểu nôm na là rồng ngồi. Ngày lại ngày, con rồng gầy
gò ấy lại chống cây gậy gỗ Lê ra ngồi trên chiếc ghế đá ngoài vườn, vừa đưa tay
vuốt nhẹ chòm râu lưa thưa, vừa ung dung nhìn cây, ngắm cá. Cũng giống như các
cao nhân ẩn dật xưa, bác ta sống khép kín và nhìn đời bằng một ánh mắt lơ đãng,
bàng quan. Vốn bản tính xem nhẹ công danh, bác coi thế sự ngoài kia như mây bay,
khói toả, mặc cho ngày tháng dần trôi mà chẳng chút bận lòng. Thật đúng như cảnh:
…Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao
Rượu đến gốc cây ta sẽ nhắp
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.
Tọa lạc trong khuôn viên rộng chừng vài mẫu ta, “Đạo nhân thi quán” như một thế giới riêng tĩnh lặng với ngút ngàn màu xanh cây trái. Về địa giới hành chính thì phía tây giáp cánh đồng làng, hai mặt đông bắc giáp với nhà người ta. Còn phía nam thì nối liền với đường cái bằng một con ngõ chạy quanh co, hai bên được trồng đầy những bụi hoa hồng dại. Ngoài ra còn có một cái ao rộng để nuôi cá mè, cá trắm và rô phi. Ngoài cây ăn trái, vườn còn trồng thêm rau củ, đậu lạc, mùa nào thức nấy xanh tươi. Ở góc đông nam khu vườn, chủ nhân còn cho xây thêm một dãy chuồng gà lợp mái fibro xi măng uốn lượn, ước chừng có thể chứa đến vài trăm con cả trống lẫn mái.
Một bức tường thấp lấm tấm rêu xanh, được xây để ngăn cách khoảng sân và khu vườn với nhau. Dọc phía trên bờ tường, những chậu cảnh bằng sứ được chăm sóc tỉ mỉ đặt ngay ngắn. Tùng phụ tử ôm ấp, cây lớn vươn cao tựa như đang chở che, bao bọc lấy thân cây con phía dưới. Cạnh đó là cây Thường Xuân xanh tốt, rồi đến hoa Lan Ý trắng muốt, ý nhị phô ra từ đám lá xanh rì, như đang muốn đua sắc cùng với những đóa hồng đỏ thắm rung rinh.
Ở vị trí trung tâm, căn nhà lớn (người miền quê gọi là
nhà trên) nằm quay mặt hướng đông, gồm ba gian, trần gỗ và mái được lợp
mái ngói âm dương kín kẽ. Dãy nhà ngang thì ngoảnh về hướng nam, đầu hồi còn có
một cái chái nhô ra để làm bếp. Hồi hai cô con gái còn chưa đi lấy chồng, căn
nhà luôn ấm cúng và không ngừng vang lên những tiếng nói cười trong trẻo. Giờ
này, chỉ còn hai ông bà ở với nhau, căn nhà bổng trở nên trống vắng và thênh
thang đến lạ thường. Không còn người ở, dãy nhà ngang cũng được biến thành nhà
kho để chứa nông cụ và đồ đạc. Bên trong được kê một cái giường cá nhân, năm
thì mười hoạ, vào mùa thu hoạch cây trái, anh người ở mới ngủ lại đây để tiện bề
trông nom công việc. Ngoài ra còn có một bộ bàn ghế nhỏ, một cái tủ đứng hai
ngăn kê ở góc nhà được làm bằng gỗ Săng Lẻ cũ kĩ.
Với một cơ ngơi rộng lớn như thế, dĩ nhiên là cần phải có người
quản lý và trông coi. Vì vậy mà hai ông bà đã thuê đứa cháu họ đến để giúp việc. Người
cháu ấy tên Mạnh Trí, năm nay 33 tuổi, đã có vợ con và cũng ở ngay trong xóm
này. Đó là một anh chàng lực điền, dáng người thấp đậm với cơ thể cường tráng,
cơ bắp. Cứ một tuần ba bữa, Mạnh Trí lại đến đây để chăm sóc gà vịt và
cây trái trong vườn. Ngày thường đã nhiều việc, đến mùa thu hoạch thì anh ta lại
càng bận tíu tít, phải làm lụng suốt ngày mà chẳng mấy khi được ngơi
tay. Thực lòng mà nói, bố mẹ đặt tên là Mạnh
Trí nhưng trí chẳng mạnh chút nào, ở nhà anh chàng thường xuyên bị vợ rầy la vì
chậm hiểu và vô dụng. Chỉ vì thương nó hiền lành mà ông tận tình chỉ bảo, rồi
hai bác cháu cứ thế quấn quýt như thầy trò từ lúc nào không hay. Tuy Mạnh Trí tối
dạ, có gì nói nấy, nhưng được cái cần mẫn siêng năng, vả lại đó cũng là một đức
tính tốt vậy.
Tuy không gọi là giàu có, nhưng cơ ngơi của “Toạ
Long” tiên sinh cũng được coi là thường thường bậc trung trong vùng.
Thầy Mạnh Long - chủ nhân của “Đạo Nhân Thi Quán” - vốn dòng thi
thư, năm nay đã 55 tuổi. Bác ta trước đây là công chức, nhưng vì sức
khoẻ yếu cho nên xin về nghỉ mất sức đã mấy năm nay. Về sau này, mỗi khi nghĩ lại,
bác đều cho rằng đó là một quyết định đúng đắn và hợp thời vụ nhất mà mình đã từng
làm trong đời. Nhờ thế mà bác có nhiều thời gian để theo đuổi những công việc
mà mình tâm đắc, như làm vườn hay trồng cây cảnh chẳng hạn. Quan trọng hơn cả
là tha hồ đọc sách, cái thú mà bác vốn đam mê nhất đời. Với vóc người cao dong
dỏng, nhân vật của chúng ta nom giống như một thi nhân hơn là hảo hán giang hồ.
Tuy nhiên, phong cách sống của bác lại hao hao như các anh hùng trong những bộ
tiểu thuyết kiếm hiệp xưa. Mỗi lần gặp chuyện bất bình là thầy Mạnh Long đều ra
tay cứu giúp, bênh vực người yếu thế, trừng trị những kẻ gian tham. Nhìn chính
diện, khuôn mặt bác ta nom khắc khổ, mũi gồ, trán thấp và có nhiều nếp nhăn.
Theo tướng học, đây là kiểu trán của những người thông minh và có trí tuệ sắc sảo
tuyệt vời. Đó cũng là lý do vì sao bác nhớ hết nội dung và tên tuổi nhân vật
trong tất cả những cuốn sách mà mình đã từng đọc, dù mới chỉ là lần đầu.
Bà vợ bác tên Lan, mỏng mảnh và hiền dịu như một đoá Lan rừng.
Ông bà cưới nhau từ thủa đôi mươi, có hai đứa con gái nay đều đã ra cửa nhà. Mối
quan hệ xã hội của gia đình họ khá đơn giản, chẳng mấy khi nằm ngoài những nhân
vật quen biết vốn đã thân thuộc từ lâu. Ngoài các bạn tổ tôm, khách hay đến
chơi nhà còn có bác Lâm trưởng tộc và ông hàng xóm tốt bụng nữa.
Những khi
rảnh rỗi, thi thoảng thầy Mạnh Long cũng có làm thơ, phần lớn là nói về lũ chó,
gà trong vườn nhà, ngoài ra còn có một số bài tức cảnh và cảm thán thời cuộc. Bởi
vậy mà gọi là “Thi quán” thì cũng không có gì là quá đáng cả. Lâu lâu lại có
vài người bạn thơ đến họp mặt, uống rượu ngâm thơ rồi nói cười hỉ hả. Đúng như
câu “Khi xem hoa nở, khi chờ trăng lên” vậy. Là người hoài cổ, nên ngoài tủ
sách quý, ở chính giữa nhà bác còn kê một bộ sập gụ tủ chè, hai bên cánh tủ được
khảm tỉ mỉ những tích cũ như “Lưỡng Long chầu Nguyệt”, “Ngư, tiều, canh, mục”
nom khá cầu kỳ. Gần cửa sổ là góc mà bác ưa thích nhất, ở đó được kê một bộ trường
kỷ đã nhẵn bóng bởi thời gian. Từ đây chủ nhân có thể ngồi một mình hàng giờ mà
nhìn ra vườn, ngắm những khóm hoa nở ngoài đó, rồi nhâm nhi li rượu để đạt đến
cảnh giới thăng hoa tư tưởng. Những vần thơ bất hủ của bác được dân làng truyền
tụng và nghêu ngao đọc cũng xuất phát ý tưởng từ chính nơi bộ trường kỷ này
đây.
Vốn là người đam mê văn học cổ điển Tàu đến độ cuồng, các tác phẩm ấy hầu như Mạnh Long tiên sinh đều thuộc lòng cả, hỏi đến đâu kể đến đó. Nào là Tam quốc diễn nghĩa, Thủy hử, Hồng Lâu Mộng, Sử ký Tư Mã Thiên, cho đến Tứ Thư, Ngũ Kinh. Các đại thi hào như Đỗ Phủ, Lý Bạch, Bạch Cư Dị…cũng được bác để tâm mà nghiên cứu kỹ lưỡng. Đặc biệt là các tiểu thuyết kiếm hiệp như: Ỷ Thiên Đồ Long Ký, Anh hùng xạ điêu, Thiên Long Bát Bộ, Tiếu Ngạo Giang Hồ của Kim Dung. Song Kiếm của Hà Tả. Chiến thần biến của Tiểu Đao Phong Lợi. Ma Thiên Ký của Vong Ngữ. Phong Vân của Mã Vinh Thành, Đan Thanh…
Mỗi khi đến
chơi “Đạo nhân thi quán”, khách đều nhìn thấy ngay cái tủ sách lớn kê ở phòng
ngoài. Bên trong bày đủ những thể loại kim cổ đông tây, đặc biệt là các tác phẩm
văn học cổ điển của Trung Quốc. Để có được một tủ sách phong phú như thế, bác
đã phải dành tâm huyết cả đời để mà sưu tầm không biết mệt mỏi. Có một tủ sách
lớn như thế, vốn là niềm tự hào to lớn của những người có học vấn lúc bấy giờ vậy.
Thầy Mạnh
Long sinh ra đúng vào thời kỳ Nho học suy tàn để nhường chỗ cho Tây học. Người
ta cho rằng thầy là người “Sinh bất phùng thời”. Vì nếu là ở thời thịnh Nho, với
tài học của mình, ắt hẳn thầy sẽ đỗ đạt làm quan to, chí ít cũng là một đồ Nho
uyên thâm, đào tạo ra những học trò là trạng nguyên, bảng nhãn để làm rạng danh
cho quê hương, xứ sở chứ chẳng đùa.
Về phong cách, thầy Mạnh Long nhà ta sống đúng theo kiểu “Bảy thực,
ba hư”. Có nghĩa là bảy phần tỉnh, ba phần mê. Những lúc tỉnh táo, chuyện đối
nhân xử thế của bác không có gì đáng để phàn nàn, nếu không muốn nói là còn có
phần lịch thiệp và dễ mến nữa là khác. Nhưng hễ mà khi tiểu thuyết kiếm hiệp,
dã sử nhập vào người, bác ta lại bắt đầu hoa chân múa tay mà nói năng như mê sảng.
Ngôn từ lúc bấy giờ cũng trở nên khác hẳn, giống hệt như trong các sách ấy vậy.
Nào là: Cô nương, tiểu thư, tráng sĩ, hiệp sĩ, hảo hán, cái bang, chưởng môn,
kiếm pháp, võ công, vận khí, khinh công, thiên hạ vô địch, bí kíp võ công, lục
đại môn phái…; Khiến cho những người nghe không khỏi ngạc nhiên, thậm chí không
thể nhịn được cười vì cái sự ngộ nghĩnh và kỳ khôi ấy của bác. Ở bác, thế giới
trong sách và đời thực nhập nhằng với nhau, thời xưa và thời nay đôi lúc hoà
làm một, cho nên người ta khó mà phân biệt cho rõ nét được. Người khéo tưởng tượng
thì cho rằng, bác chính là một nhân vật du hành thời gian sống ở thời kỳ trung
cổ. Chính vì ghét sự gian tà, bác ta tự vỗ ngực nhận mình thuộc dòng danh môn
chánh phái. Nhưng theo chúng tôi nghĩ, với dáng dấp, trang phục cũng như vũ khí
là trường côn (thực ra là một cây gậy) như thế, bác ta nom giống như một đệ tử
của cái bang thì đúng hơn. Trong tiểu thuyết kiếm hiệp, Cái Bang được coi là
môn phái lớn nhất, là tập hợp của những người ăn mày lang thang và hành hiệp
trượng nghĩa. Xuất xứ ăn xin của đệ tử môn phái này tuy không được vẻ vang cho
lắm, nhưng cái sự yêu chuộng nghĩa khí thì bác ta lại rất thích. Vậy nên, nếu
nói bác là đệ tử của Cái Bang thì cũng xứng đáng, chẳng có gì phải nhục mệnh lắm
vậy.
Thầy Mạnh Long sống một cuộc đời giản dị và điều độ. Ông sinh hoạt
lành mạnh, yêu văn học và có tư tưởng lạc quan. Về chuyện ăn uống cũng vậy, chẳng
có gì gọi là khó tính, vì con người ông vốn đơn giản. Ngày ba bữa cơm đạm bạc,
đúng hơn là hai bữa trưa và chiều, còn thì buổi sáng nhiều lúc ông cũng chẳng
buồn ăn nữa, chỉ cần một li cà phê đường (Đôi chi cho thêm ít sữa) để trí óc được
tỉnh táo là đủ rồi. Vì sáng ra là ông đã vùi đầu vào sách ngay, đọc say mê đến
độ quên cả thời gian. Mùa hè ông ra ngồi ở bộ bàn đá ngoài vườn xoài, đọc sách
cho đến khi ánh nắng chiếu xuyên qua kẽ lá và rọi thẳng vào mắt mới đứng dậy,
vào nhà cất sách rồi sau đó mới làm gì thì làm. Mùa đông, để tránh rét, ông ngồi
trong nhà, trên chiếc trường kỷ nhẵn bóng cạnh cửa sổ, nơi có những khóm mẫu
đơn bốn mùa đơm hoa.
Tóm lại, niên biểu sống của thầy Mạnh Long khá đơn giản: Thường
ngày ngâm thơ, uống rượu và luận bàn văn học. Những khi cao hứng thì đi đánh
bài tổ tôm với các cụ già trong xóm. Còn thì phần lớn thời gian bác giành ra để
đọc sách. Rảnh nữa thì xắn tay áo lên giúp vợ làm vườn, cho cá, cho gà ăn như một
lão nông thực thụ.
Khoản lương hưu ít ỏi, có bao nhiêu ông đều bỏ ra để mua sách hết.
Bởi vậy mà không có gì lạ, khi ông là khách quen và nhẵn mặt của thư viện. Mỗi
khi nhìn thấy cái dáng cao gầy của ông hấp tấp bước vào, cô thủ thư xinh đẹp liền
ngẩng đầu lên, nói ngay:
- Hôm nay có sách mới đấy bác. Hay lắm! Để cháu lấy bác xem nhé!
Rồi trước sự háo hức của ông, cô mang sách đến, mỉm cười và nhẹ
nhàng đặt lên mặt quày.
Ông đeo kính vào, đưa những ngón tay gầy gò như của một triết
gia, cẩn thận lật dở từng trang sách rồi đọc lướt qua. Nếu thấy thích, ông sẽ
không ngần ngại mà bỏ tiền ra mua ngay tắp lự. Thầy Mạnh Long không giàu, nhưng
với sách thì ông là người hào phóng, không bao giờ tiếc tiền. Thành thử thầy chính
là khách sộp của cái hiệu sách nhỏ này vậy. Ở cái xã con con này, người quan
tâm đến sách đã ít, nói gì đến đam mê và không ngại bỏ tiền ra để mua sách như thế.
Thiên hạ đồn rằng, thầy Mạnh Long vì đọc nhiều nên đã thuộc hết
mặt chữ, đến nỗi, cho dù có sơ ý mà cầm ngược sách thì thầy vẫn cứ đọc được như
thường mà chẳng hề gặp phải chút khó khăn nào cả.
Danh ngôn có câu: “Phía sau sự thành công của một người đàn ông
bao giờ cũng có bóng dáng của một người phụ nữ”. Câu nói trên càng đúng đối với
trường hợp của thầy Mạnh Long ta đây vậy. Bà Lan vợ bác, vốn là một người phụ nữ
tốt tính và rất mực yêu thương chồng. Một mình bà quán xuyến hết việc nhà và
chăm lo kinh tế, để cho ông dành toàn thời gian, tâm sức mà theo đuổi đam mê văn
học. Bà mặc cho ông làm gì tuỳ thích, kể cả những khi ông lên cơn mê sảng mà
thao thao bất tuyệt về tiểu thuyết kiếm hiệp thì bà cũng bịt mắt, bưng tai mà
chẳng bao giờ hé răng cãi lấy một lời.
Như đã nói ở trên, cũng vì cái tính hảo hán, thích hành hiệp trượng
nghĩa ấy mà thầy Mạnh Long thường xuyên gây phiền phức cho bà vợ vốn hiền lành
của mình. Mỗi lần nghe tin bác ta gây sự ở đâu đó là bà lại hốt hoảng cùng với
bác trưởng tộc hoặc ông hàng xóm tốt bụng tìm đến để hoà giải và xin chuộc chồng
về.
Nói phải tội, bà vợ cũng vì cái đức tính kỳ quái, thất thường ấy
của ông chồng mà trở nên héo hon, gầy mòn. Vì rằng, chiều chuộng được bác đã
khó, chứ đừng nói chi đến khuyên nhủ. Nào ai có thể can ngăn được một trang hảo
hán, đầu đội trời chân đạp đất như bác kia chứ. Nhưng để công bằng, cũng phải
nói thêm, ngoài cái tật hay gây rắc rối khiến cho vợ lúc nào cũng phải khổ tâm ấy,
còn lại thì đức tính nào của bác ta cũng đều tốt và đáng để học hỏi cả.
